Chất xơ không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn là nguồn dinh dưỡng quan trọng cho hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, thói quen ăn uống hiện đại có thể khiến nhiều người chưa bổ sung đủ chất xơ, tạo nên tình trạng được các nhà khoa học gọi là “khoảng trống chất xơ”.
Khoảng trống chất xơ (Fiber Gap) là thuật ngữ mô tả sự chênh lệch giữa lượng chất xơ được khuyến nghị và lượng chất xơ thực tế mà con người tiêu thụ hằng ngày.
Theo bài báo khoa học của Edward C. Deehan và Jens Walter, công bố năm 2016 trên tạp chí Trends in Endocrinology & Metabolism, lượng chất xơ trung bình trong khẩu phần tại nhiều quốc gia phát triển chỉ đạt khoảng một nửa mức khuyến nghị.
Nguyên nhân có thể đến từ thói quen sử dụng nhiều thực phẩm tinh chế, đồ ăn chế biến sẵn nhưng ít bổ sung rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
Đáng chú ý, khoảng trống chất xơ không chỉ liên quan đến hoạt động tiêu hóa mà còn có thể ảnh hưởng đến nguồn dinh dưỡng dành cho hệ vi sinh đường ruột.
Bởi những gì chúng ta ăn không chỉ nuôi dưỡng cơ thể mà còn góp phần duy trì hoạt động của hàng nghìn tỷ vi sinh vật đang sinh sống trong đường ruột.
Hệ vi sinh đường ruột là cộng đồng vi sinh vật đa dạng, tham gia vào quá trình chuyển hóa thức ăn và tương tác với nhiều chức năng sinh lý của cơ thể.
Một số vi sinh vật có khả năng sử dụng những thành phần thực phẩm mà cơ thể không thể tiêu hóa hoàn toàn. Trong đó, nhiều loại chất xơ đóng vai trò như nguồn dinh dưỡng cho các vi sinh vật này.
Khi được cung cấp nguồn cơ chất phù hợp, một số vi khuẩn đường ruột có thể lên men chất xơ để tạo ra các axit béo chuỗi ngắn (SCFA), bao gồm:
Tuy nhiên, không phải mọi loại chất xơ đều có khả năng lên men giống nhau. Quá trình này còn phụ thuộc vào cấu trúc chất xơ và đặc điểm hệ vi sinh của từng người.
Vì vậy, bổ sung chất xơ không chỉ giúp hỗ trợ hoạt động tiêu hóa mà còn góp phần cung cấp nguồn dinh dưỡng để duy trì hệ vi sinh đường ruột.
Các nghiên cứu được Deehan và Walter tổng hợp cho thấy chế độ ăn thiếu chất xơ có thể liên quan đến những thay đổi trong thành phần và hoạt động của hệ vi sinh đường ruột.
Khi nguồn dinh dưỡng dành cho vi sinh vật trở nên hạn chế, một số nhóm vi khuẩn phụ thuộc vào những nguồn cơ chất này có thể suy giảm về số lượng hoặc hoạt động.
Các nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận rằng chế độ ăn thiếu chất xơ kéo dài qua nhiều thế hệ có thể dẫn đến sự mất mát của một số nhóm vi sinh vật đường ruột.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi người ăn ít chất xơ đều gặp vấn đề tiêu hóa. Hệ vi sinh còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, môi trường sống, thuốc sử dụng và chế độ dinh dưỡng lâu dài.
Điều quan trọng mà khái niệm khoảng trống chất xơ gợi mở chính là việc cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng và sự đa dạng của nguồn chất xơ trong khẩu phần, thay vì chỉ tập trung vào số lượng.
Bên cạnh chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc, tinh bột kháng cũng là một nhóm carbohydrate được quan tâm trong nghiên cứu về sức khỏe đường ruột.
Tinh bột kháng là phần tinh bột không được tiêu hóa hoàn toàn tại ruột non và có thể đi đến đại tràng. Tại đây, một số vi sinh vật có khả năng sử dụng tinh bột kháng làm nguồn dinh dưỡng để lên men.
Trong các loại tinh bột kháng, RS3 (tinh bột kháng loại 3) được hình thành khi tinh bột trải qua quá trình hồ hóa, làm nguội và tái sắp xếp cấu trúc.
RS3 được nghiên cứu nhờ những đặc tính liên quan đến sức khỏe tiêu hóa như:
Tuy nhiên, những tác động này còn phụ thuộc vào đặc điểm tinh bột kháng, lượng sử dụng và hệ vi sinh của từng người.
Với định hướng nghiên cứu chuyên sâu về tinh bột kháng RS3, DR. RUỘT phát triển sản phẩm tinh bột kháng DR. RUỘT Premium 17%, mang đến thêm lựa chọn bổ sung tinh bột kháng trong chế độ dinh dưỡng hằng ngày.
Dù vậy, tinh bột kháng RS3 không thay thế hoàn toàn những nguồn chất xơ khác mà nên được kết hợp cùng chế độ ăn đa dạng, góp phần thu hẹp khoảng trống chất xơ trong khẩu phần.
Việc cải thiện lượng chất xơ trong khẩu phần không nhất thiết phải bắt đầu bằng những thay đổi lớn. Một số thói quen đơn giản có thể giúp bạn chủ động chăm sóc hệ tiêu hóa tốt hơn.
Đặc biệt, việc bổ sung chất xơ cần phù hợp với nhu cầu và khả năng dung nạp của mỗi người. Bổ sung nhiều chất xơ không đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn nếu chế độ ăn thiếu cân đối.
Khoảng trống chất xơ cho thấy việc chăm sóc sức khỏe đường ruột không chỉ nằm ở lượng thực phẩm chúng ta tiêu thụ mà còn ở cách lựa chọn nguồn dinh dưỡng phù hợp cho hệ vi sinh. Bên cạnh việc duy trì chế độ ăn đa dạng, bổ sung tinh bột kháng RS3 cũng là một lựa chọn đáng quan tâm, góp phần cung cấp nguồn dinh dưỡng cho các vi khuẩn có lợi. Từ những thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống hằng ngày, mỗi người có thể từng bước xây dựng nền tảng dinh dưỡng cân bằng, hướng đến một hệ tiêu hóa khỏe mạnh và sức khỏe lâu dài.
Deehan, E. C., & Walter, J. (2016). The Fiber Gap and the Disappearing Gut Microbiome: Implications for Human Nutrition. Trends in Endocrinology & Metabolism, 27(5), 239–242.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.tem.2016.03.001
Lưu ý: Bài viết nhằm cung cấp thông tin khoa học phổ thông, không thay thế tư vấn dinh dưỡng hoặc chăm sóc y tế cá nhân.
Nhận các kiến thức mới nhất về sức khỏe đường ruột,dinh dưỡng và tinh bột kháng từ đội ngũ chuyên gia.
