Bài viết về rượu bia này mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ.
“Uống một chút cho vui”, “uống vừa phải thì tốt cho tim”… Những câu nói này rất quen thuộc. Gần đây, một nhóm nghiên cứu ở Mỹ (George và cộng sự, 2026, đăng trên Journal of Studies on Alcohol and Drugs) [1] đã xem xét lại câu hỏi: uống bao nhiêu thì nguy cơ bắt đầu tăng, và “uống ít” có thật sự có lợi không?
Đây không phải nghiên cứu theo dõi từng người uống rượu bia [1]. Các tác giả dùng mô hình toán học kết hợp nhiều nguồn dữ liệu của Mỹ (khảo sát về thói quen uống, số liệu tử vong, dân số) và kết quả của nhiều nghiên cứu trước đó về từng bệnh liên quan đến rượu bia (ung thư, bệnh gan, bệnh tim mạch, chấn thương…) [1].
Từ đó họ ước tính nguy cơ tử vong liên quan đến rượu bia trong suốt cuộc đời ở người uống rượu theo từng mức trung bình mỗi tuần, so với người chưa bao giờ uống [1].
Nghiên cứu được thực hiện theo yêu cầu của một ủy ban liên ngành của Mỹ, nhằm làm cơ sở cho việc cập nhật hướng dẫn dinh dưỡng của nước này [1]. Vì dựa trên dữ liệu của Mỹ, các con số không thể áp dụng nguyên xi cho người Việt Nam.
Nghiên cứu tính theo “ly chuẩn” của Mỹ, chứa khoảng 14 g cồn nguyên chất [1]. Để hình dung, mỗi lượng sau tương đương khoảng một ly chuẩn:
Một lon bia thông thường, 350 ml bia 5%,
Một ly rượu vang nhỏ 150 ml rượu vang 12%,
Một chén nhỏ rượu mạnh 40 đến 45 ml rượu mạnh 40%.
Rượu gạo, rượu nếp, rượu ngâm… có độ cồn rất khác nhau, nên hãy xem độ cồn trên nhãn.
Để đánh giá tác động lâu dài của việc tiêu thụ rượu, nhóm nghiên cứu kết hợp bằng chứng này với dữ liệu sức khỏe quốc gia và sử dụng các mô hình thống kê để ước tính nguy cơ mắc bệnh theo những mức tiêu thụ rượu khác nhau trong suốt cuộc đời.
Kết quả cho thấy chưa có bằng chứng đủ chắc chắn về lợi ích sức khỏe tổng thể của việc uống rượu ở mức thấp. Mặc dù một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa lượng rượu thấp với nguy cơ mắc một số bệnh tim mạch thấp hơn, những lợi ích tiềm năng này không đủ để bù đắp các nguy cơ liên quan khác.
Đáng chú ý, nguy cơ tử vong liên quan đến rượu có xu hướng tăng theo lượng tiêu thụ trung bình mỗi tuần. Một số ước tính từ nghiên cứu được trình bày như sau:
| Mức uống trung bình mỗi tuần | Nguy cơ tử vong liên quan đến rượu bia suốt đời (ước tính) |
|---|---|
| 1 đến 3 ly | Không khác biệt có ý nghĩa so với người không uống |
| Khoảng 7 ly | Khoảng 1/1.000 |
| Trên khoảng 8,5 ly | Trên khoảng 1/100 |
| 14 ly | Khoảng 1/25 (4%) |
Lưu ý: Đây là các ước tính ở cấp độ dân số, không phải xác suất chính xác áp dụng cho từng cá nhân.
Tuy nhiên, nguy cơ thực tế không giống nhau ở tất cả mọi người. Tuổi tác, giới tính, đặc điểm di truyền, tình trạng sức khỏe nền, lối sống và thói quen tiêu thụ đều có thể ảnh hưởng đến mức độ tác động của rượu. Do đó, kết quả nghiên cứu nên được xem là cơ sở đánh giá nguy cơ sức khỏe cộng đồng.
Ngoài ra, tác động của rượu bia còn có thể ảnh hưởng thông qua tai nạn giao thông, chấn thương và các hệ quả xã hội khác.
Mặc dù cung cấp nhiều dữ liệu về tác động của rượu, nghiên cứu vẫn có một số giới hạn cần lưu ý:
Dữ liệu tiêu thụ rượu dựa trên tự khai báo, có thể thấp hơn thực tế.
Nhóm không bao giờ uống được chọn làm chuẩn so sánh, nhưng có thể khác biệt về sức khỏe và lối sống so với nhóm uống rượu.
Nghiên cứu chưa đánh giá đầy đủ các yếu tố như di truyền, loại đồ uống và bệnh nền.
Những nhóm cần tránh hoặc đặc biệt thận trọng với rượu bia: phụ nữ mang thai hoặc đang cố gắng có thai, người chưa đủ tuổi trưởng thành, người mắc bệnh gan, tụy và một số bệnh mạn tính, người đang dùng thuốc có tương tác với cồn, người có tiền sử lệ thuộc rượu. Người chuẩn bị lái xe hoặc vận hành máy móc cần tránh hoàn toàn đồ uống có cồn.
Không bắt đầu uống rượu vì mục đích cải thiện sức khỏe.
Nếu đang uống, nên giảm lượng và tần suất tiêu thụ.
Tránh uống dồn hoặc uống nhiều trong thời gian ngắn.
Theo dõi lượng rượu tiêu thụ và không sử dụng rượu để giảm căng thẳng hay cải thiện giấc ngủ.
Không lái xe sau khi uống rượu bia.
Giữ nền tảng sức khỏe chung: ăn đa dạng, vận động, ngủ đủ, khám sức khỏe định kỳ.
Nếu khó kiểm soát lượng uống, thường xuyên thèm rượu hoặc xuất hiện triệu chứng khi ngừng uống, nên tìm tư vấn y tế. Người uống nhiều hằng ngày không nên tự ý ngừng đột ngột vì nguy cơ hội chứng cai rượu. Các dấu hiệu như vàng da, nôn ra máu, đau bụng dữ dội hoặc lú lẫn cần được thăm khám khẩn cấp.
Trong nghiên cứu này, ở mức thấp không ghi nhận lợi ích ròng cho sức khỏe [1]. Một số nghiên cứu cũ từng ghi nhận mối liên quan với tim mạch, nhưng độ tin cậy của mối liên quan đó vẫn còn được bàn luận [1].
Nghiên cứu không xác định một mức “an toàn” tuyệt đối [1]. Nó cho thấy nguy cơ tăng dần theo lượng uống, và mỗi người, mỗi hoàn cảnh có mức nhạy cảm khác nhau. Ngưỡng nguy cơ trong bài chỉ là gợi ý ở mức dân số.
Ở mức uống vừa phải, ước tính tổng nguy cơ tử vong tương tự nhau. Ở mức uống cao hơn, nữ giới có nguy cơ cao hơn, ví dụ với bệnh gan và một số ung thư. Điều này phù hợp với việc cơ thể nữ giới thường xử lý cồn khác nam giới.
Uống chậm và uống cùng thức ăn có thể làm cồn hấp thu chậm hơn, nhưng điều này không loại bỏ các nguy cơ sức khỏe.
Bài nghiên cứu nhắc đến nhiều bệnh liên quan đến rượu bia như gan, tụy, thực quản và một số ung thư đường tiêu hóa, nhưng không bàn về hệ vi sinh đường ruột [1]. Nếu bạn có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, hãy đi khám.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của nhân viên y tế.
Nhận các kiến thức mới nhất về sức khỏe đường ruột,dinh dưỡng và tinh bột kháng từ đội ngũ chuyên gia.
